Li girtîgeha Desert Viewê navê Gabar Cholî her tim nedihat gotin.
Gardiyanan li nivîna wî dixist û digotin:
“Hejmar 19, rabe ser xwe.”
Hejmara nivîna wî 19 bû.
Dema li Los Angelesê hate girtin, ji bo dosyaya wî A-number hatibû tomarkirin. A-number, yanî Hejmara Tomarkirina Biyaniyan (Alien Registration Number), hejmareke nasnameyî ye ku di pergala koçberiyê ya Amerîkayê de ji bo naskirina dosyaya kesekî tê bikaranîn.
Lê ji bo Cholî mesele ne tenê prosedureke îdarî bû.
“Dema ez hatim girtin, êdî ne bi navê Gabar, bi A-numberê gazî min kirin.”
Çend meh şûnde, li girtîgeha Port Isabelê ya Texasê, kontrola li ser jiyana wî ji nav û hejmarê derbasî bedenê wî bû.
Pênc gardiyanan ew bi zorê digirtin. Du kesan destên wî digirtin, du kesan lingên wî, kesekî jî serê wî sabît dikir. Karmendên tenduristiyê boriyeke plastîk ji pozê wî derbasî qirika wî dikirin û heta zikê wî dibirin. Bi wê boriyê şilaveke xwarinê didan wî.
Li gorî vegotina Cholî û belgeyên dadgehê yên ku The Guardian lêkolîn li ser wan kiriye, ev pêvajo bi navber di heyama nêzî heşt mehan de berdewam kir.
Lê çîroka Cholî li wir dest pê nekir.
Ji sînemayê heta girtîgehê
Gabar Cholî sînemager, nivîskar û çalakvanekî Kurd ê ji Rojhilatê Kurdistanê ye. Salên dirêj li Kanadayê jiya. Li wir sînema xwend û çend kurtefîlm çêkir.
“Min dixwest bi rêya sînemayê bibim dengê Kurdan. Min bi vê armancê çend kurtefîlm çêkirin.”
Di sala 2022an de Kanada terikand û çû Amerîkayê. Cholî dibêje ku ji ber çalakiyên xwe yên siyasî yên ji bo serxwebûna Kurdistanê li Kanadayê rastî gefên kuştinê hat û ji ber wan welat terikand.
Li Amerîkayê serî li penaberiyê da. Daxwaza penaberiyê ya wî nehat qebûlkirin, lê ew nehat dersînorkirin bo Rojhilatê Kurdistanê. Piştî demekê li Los Angelesê jiya.
Li gorî belgeyên dadgehê, di 25ê Sibata 2025an de, dema ji bo kontroleke rutîn çû cem rayedarên koçberiyê, hate girtin. Piştî girtinê ew hatiye şandin Desert View Annexê ya li bajarê Adelantoyê yê Kalîforniyayê.
Ji wê rojê ve, penaberî ji bo Cholî êdî ne tenê statuyeke qanûnî bû.
Dema penaber dibe hejmar
Yek ji tiştên ku Cholî di vegotina xwe de her car vedigere ser, nav e.
“Dema ez hatim girtin, navê min hebû. Navê min ji min hate standin û hejmarek ji min re hate dayîn.”
Ji bo Cholî, bikaranîna hejmarê li şûna navê wî di jiyana rojane ya girtîgehê de ne tenê prosedureke îdarî bû. Wî ev yek wek kêmbûna nasname û mirovatiya xwe hîs dikir.
Wî vê yekê bi mînaka Cihûyên di serdema Naziyan de rave kir. Ev berawirdkirina Cholî ye:
“Bi vî awayî mirovatiya wan ji wan dihat standin.”
ICE, yanî U.S. Immigration and Customs Enforcement, saziyeke federal a Amerîkayê ye ku di nav berpirsiyariyên wê de girtin û dersînorkirina koçberan jî hene.
Lê girtina koçberiyê di qanûna Amerîkayê de bi bingehê xwe pêvajoyeke sivîl e, ne cezayeke sûcî. Kes dikare bêyî ku ji ber sûcekî cezayî hatibe mehkûmkirin, ji ber statûya koçberiyê, pêvajoya penaberiyê an dersînorkirinê were girtin.
Cholî vê cudahiyê bi hevokeke kurt vedibêje:
“Em di zindanê de bûn û tenê ‘sûcê’ me ew bû ku em penaber bûn.”
Girtîgeh û qezenc
Li gorî vegotina Cholî, ew li Desert Viewê nêzî mehekê bi 80 kesan re di salonekê de hate ragirtin. Deng û hewar kêm nedibûn. Ew ji şertên xwarinê, razanê, paqijiyê û reftarên karmendan nerazî bû.
Mijareke din ku di vegotina wî de her car vedigere ser, taybetkirina girtîgehên koçberiyê ye.
“Li Amerîkayê zindanên taybet hene. Şîrket van zindanan dimeşînin û bi dewletê re dixebitin. Ji bo wan hejmara kesên ku di zindanê de ne girîng e, ji ber ku ji vê yekê pere qezenc dikin.”
Di pergala girtina koçberiyê ya Amerîkayê de şîrketên taybet roleke girîng digirin. Port Isabel jî navendeke ICEyê ye ku beşek ji karên ewlehiyê li wir ji aliyê sektora taybet ve tê meşandin. The Guardian jî di lêkolîna xwe ya li ser Cholî de balê dikişîne ser rola karmendên şîrketên taybet.
Ev yek pirsekê din derdixe pêş:
Dema girtina koçberan dibe qada qezencê, hebûna girtîyan jî dibe beşek ji aboriyeke ku li ser girtinê ava bûye?
Gava dengê wî nehat bihîstin
Li gorî vegotina wî, Cholî pêşî bi axaftin û nameyan hewl da nerazîbûna xwe bigihîne berpirsiyaran.
“Rewşa zindanê pir xirab bû. Bi me re pir xirab tevdigeriyan. Min gelek name nivîsîn, bi berpirsiyarên zindanê re axivîm, lê dengê min nehat bihîstin.”
Dema li ser şertên xwarinê, razanê, paqijiyê û rewşa xwe nerazîbûn nîşan da, li gorî vegotina wî, ew wek siza hate birin odeyeke takekesî.
Piştî ku axaftin û nameyên wî bêbersiv man, greva birçîbûnê hilbijart.
Di 24ê Adara 2025an de dest bi grevê kir.
Ne wek armancek, lê wek rêyeke dawî.
“Bedenê min bû çepera min. Min bi bedenê xwe ji bo mirovbûna xwe li ber xwe da.”
Di rojên destpêkê yên grevê de, li gorî vegotina Cholî, karmendekî koçberiyê jê xwest ku grevê bê şert û merc rawestîne. Wî nepejirand.
Cîgirê rêveberê girtîgehê jê re got:
“Em ê te bişînin Guantanamo.”
Piştre karmendekî din jî jê re got ku ew ê wî bişînin “xirabtirîn girtîgeha Amerîkayê”.
Van tehdîdan ji aliyê Spot Kurdî ve bi serbixwe nehatine piştrastkirin. Ew beşek ji vegotina Cholî ne.
Cholî greva xwe neşikand.
Di destpêka Nîsana 2025an de ew ji Kalîforniyayê hate şandin Port Isabelê ya li Texasê. Li wir di odeyeke takekesî ya beşa tenduristiyê de hate ragirtin.
Û pêvajoyeke din dest pê kir.
Beden wek qada kontrolê
Li Port Isabelê, mijar êdî ne tenê girtin bû.
Beden jî bû qada kontrolê.
Hikûmeta Amerîkayê ji dadgehê destûr xwest ku bêyî razîbûna Cholî destwerdaneke bijîşkî li wî bike. Dadgehê destûra xwarina bi zorê da.
Cholî di vê pêvajoyê de bê parêzer bû. Li gorî belgeyên dadgehê yên ku The Guardian lêkolîn li ser wan kiriye, ji bo wî parêzerekî ji aliyê dadgehê ve jî nehat tayînkirin.
Rojê du caran ji Cholî dihat pirsîn ka dê xwarinê bixwe an na. Dema bersiva wî “na” bû, li gorî vegotina wî, pênc gardiyan dihatin.
“Du kesan destên min digirtin, du kesan lingên min digirtin û kesekî jî serê min digirt.”
Paşê ew dibirin odeyeke din.
Karmendên tenduristiyê boriyeke plastîk a nêzî 60 santîmetre ji pozê wî derbasî qirik û zikê wî dikirin û bi wê şilaveke xwarinê didan wî.
Li gorî wî, bijîjk û gardiyanan jê re digotin:
“Em jî naxwazin vê yekê bi te bikin, lê em biryara dadgehê pêk tînin.”
Pêvajo bi navber di heyama nêzî heşt mehan de berdewam kir.
Li gorî Cholî, vê pêvajoyê li poz û qirika wî birîn hiştin. Bandora wê ya derûnî jî giran bû.
Li vir pirs ne tenê li ser rêbaza dermankirinê ye:
Dewlet dikare heta çi radeyê bi navê “parastina jiyanê” desthilata xwe bixe nav bedenê kesekî?
Û dema ew kes penaberek e, di girtîgehê de ye û parêzerê wî tune ye, “razîbûn” çi wateyê dide?
“Pirsgirêka min mirovahî bû”
Cholî dibêje ku bi bijîjkên navendê re jî li ser vê yekê axiviye:
“Min ji wan re digot: Pirsgirêka min ne tenê ya tenduristiyê ye. Pirsgirêka min a mirovahiyê ye.”
Ji bo wî greva birçîbûnê daxwaza mirinê nebû.
Lê bersiva protestoya wî kontrolkirina bedenê wî bû.
“Min fêm kir ku eger ez ji bo mirovbûna xwe li ber xwe nedim, ez ê paşê çawa xwe mafdar bibînim?”
Piştî heşt mehan
Di 6ê Çileya 2026an de Cholî ji Amerîkayê hate dersînorkirin.
Du karmendên koçberiyê bi wî re ji Texasê ketin balafirê. Li sînorê Kanadayê, Cholî radestî rayedarên sînorî yên Kanadayê hate kirin.
Piştî nêzî salekê di bin destê pergala koçberiyê ya Amerîkayê de, ew dîsa li Kanadayê bû.
Lê bedenê wî nikaribû bi heman lezê vegere jiyana berê.
“Nêzî mehekê min nikaribû bi awayekî normal xwarin bixwara. Diviya min hêdî hêdî ji nû ve dest pê bikira.”
Cholî dibêje ku pêvajoya xwarina bi zorê ew ji aliyê derûnî ve “şikand”.
Lê dema îro li ser greva birçîbûnê diaxive, berxwedana xwe romantîze nake.
“Greva birçîbûnê ne rêbazek e ku ez bixwazim kesên din jî pê li ber xwe bidin.”
Ew hêvî dike ku kesên din rêyên din bibînin:
“Ez naxwazim tu kes mecbûr bibe ku bi greva birçîbûnê li ber xwe bide. Hêvî dikim mirov rêyên din bibînin ku dengê xwe bilind bikin.”
Paşê vedigere wê demê:
“Lê min rêyek din nedît.”
Cholî êdî di girtîgehê de nîne.
Lê tiştên ku hatin serê wî ne tenê çîroka kesekî ne.
Trump û ICE
Bi vegera Donald Trump a serokatiyê re, siyaseta koçberiyê ya Amerîkayê careke din tundtir bû û pergala girtina koçberan bi lez mezin bû.
Li gorî daneyên ICEyê, di 14ê Kanûna 2025an de zêdetirî 68 hezar û 400 kes di navendên girtina koçberan de dihatin ragirtin. Di heman salê de 32 kesan di bin çavdêriya ICEyê de jiyana xwe ji dest dan. Ev ji sala 2004an vir ve hejmara herî bilind a mirinên salane bû.
Di nav vê pergala ku bi lez mezin dibe de, girtina koçberan êdî ne tenê pêvajoyeke qanûnî ye. Ew her ku diçe zêdetir dibe yek ji amûrên siyaseta koçberiyê. Hejmara girtîyan zêde dibe, navendên girtinê fireh dibin û şertên di hundirê wan de jî dikevin bin rexneya saziyên mafên mirovan.
Lê xwarina bi zorê di navendên ICEyê de bi Trump dest pê nekir. Di dema Joe Biden de jî destwerdanên bijîşkî yên bi zorê li dijî kesên di greva birçîbûnê de hatibûn ceribandin.
Piştî vegera Trump, koçberî careke din bû yek ji mijarên sereke yên siyaseta navxweyî ya Amerîkayê. Di vê serdemê de ICE di herî kêm deh bûyeran de hewl da li dijî kesên di greva birçîbûnê de prosedurên bijîşkî yên bi zorê bikar bîne. Di hin bûyeran de xwarin bi zorê hate dayîn, di hinên din de grev berî destpêka prosedurê hate rawestandin.
Di Mijdara 2025an de jî, li gorî belgeyek ku Reutersê bidestxist, Wezareta Derve ya Amerîkayê ji dîplomatên xwe yên li Ewropa, Kanada û Awistralyayê xwest ku li dijî “koçberiya girseyî” lobî bikin û dewletan teşwîq bikin da ku siyaseta xwe ya koçberiyê tundtir bikin.
Li aliyê din ê Atlantîkê jî koçberî bûye yek ji mijarên sereke yên siyaseta rastgir. Li Almanyayê AfD bûye yek ji hêzên girîng ên siyasî. Li asta Yekîtiya Ewropayê jî zext ji bo kontrola tundtir a sînoran û vegerandina koçberan zêde dibe.
Koçber êdî ne tenê kesek e ku sînorekî derbas dike. Ew bûye navenda siyasetekê ku hilbijartinan, zimanê partiyan û têgihiştina mafan diguherîne.
Lê çîroka Gabar Cholî, di nav van hemû hejmar û nîqaşan de, dîsa me vedigerîne ser tiştekî hêsan:
Navê kesekî.
Bedenê wî.
Û mafê wî ku dengê wî were bihîstin.
Di destpêka vê çîrokê de li girtîgehê bi hejmarekê gazî wî dikirin.
Di navbera wê rojê û roja ku ji Amerîkayê hate dersînorkirin de, Cholî hewl da dengê xwe bide bihîstin.
Lê îro jî hevokek ji wê demê bi wî re maye:
“Tu kesan dengê min nebihîst.”
